Kripto varlıkların ödeme aracı olarak kullanılma ihtimali, Türk hukukunda elektronik para kavramı ile kripto varlıklar arasındaki ilişkinin tartışılmasına neden olmaktadır. Özellikle bazı kripto varlıkların ödeme işlevi görmesi veya belirli bir para biriminin değerine bağlı olacak şekilde tasarlanması, bu varlıkların elektronik para hukuku bakımından nasıl değerlendirileceği sorusunu gündeme getirmektedir.

Türkiye’de elektronik para ile kripto varlıklar aynı hukuki kategoriye ait değildir. Elektronik para, 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun kapsamında düzenlenmektedir. Kripto varlıklara ilişkin temel kanuni düzenleme ise 7518 sayılı Kanun ile 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda yapılan değişikliklerle ortaya çıkmıştır. TCMB’nin mevzuat sayfasında da 6493 sayılı Kanun, ödeme hizmetleri ve elektronik para kuruluşlarına ilişkin temel kanun olarak gösterilmektedir.

Bu nedenle, elektronik para ile kripto varlıklar arasında bazı ekonomik benzerlikler bulunabilse de, Türk hukuku bakımından bu iki kavramın aynı şekilde ele alınması doğru değildir.

Elektronik Para Nedir?

Türk hukukunda elektronik para, 6493 sayılı Kanun çerçevesinde düzenlenen özel bir değerdir. Genel olarak elektronik para; fon karşılığında ihraç edilen, elektronik ortamda saklanan, ödeme işlemlerinde kullanılan ve belirli kişiler tarafından kabul edilen parasal değer olarak ifade edilebilir.

Elektronik para ihraç edebilmek için kanunda öngörülen şartların yerine getirilmesi gerekir. Bu faaliyet, herkes tarafından serbestçe yürütülebilecek bir faaliyet değildir. Elektronik para kuruluşları, ödeme hizmetleri ve elektronik para ihracı bakımından özel bir düzenleme ve denetim rejimine tabidir.

Bu yönüyle elektronik para, klasik anlamda nakit paradan farklı olmakla birlikte, hukuki olarak düzenlenmiş bir ödeme değeri niteliği taşır. Elektronik para kuruluşları, yetkilendirme, sermaye, denetim, faaliyet izni ve müşteri fonlarının korunması gibi yükümlülüklere tabidir.

Kripto Varlıklar Elektronik Para mıdır?

Kripto varlıkların elektronik para sayılıp sayılmayacağı, Türk hukukunda uzun süredir tartışılan konulardan biridir. Özellikle Bitcoin gibi kripto varlıklar, ödeme amacıyla kullanılabildikleri için zaman zaman elektronik para ile karıştırılmaktadır.

Ancak Türk hukukunda kripto varlıkların doğrudan elektronik para olarak kabul edilmesi mümkün değildir. Bu konuda BDDK’nın 25 Kasım 2013 tarihli ve 2013/32 sayılı Bitcoin hakkındaki basın açıklaması önemlidir. BDDK, Bitcoin’in herhangi bir resmi veya özel kuruluş tarafından ihraç edilmediğini, karşılığı için güvence verilmediğini ve mevcut yapısı itibarıyla 6493 sayılı Kanun kapsamında elektronik para olarak değerlendirilemeyeceğini açıklamıştır.

Bu açıklama, Türk hukukunda kripto varlıklar ile elektronik para arasındaki ayrımın erken dönemde ortaya konulduğunu göstermektedir. Kripto varlıkların teknik yapısı, ihraç şekli, merkezi bir kuruluş tarafından garanti edilip edilmemesi ve yasal para birimiyle ilişkisi bu ayrım bakımından önem taşır.

Kripto Varlıkların Resmî Para Niteliği Bulunmamaktadır

Türk hukukunda kripto varlıklar, resmî para birimi olarak kabul edilmemektedir. Kripto varlıklar, ekonomik değere sahip olabilir; alım-satım konusu yapılabilir; dijital ağlar üzerinden transfer edilebilir. Ancak bu durum, onların Türk Lirası veya başka bir resmî para birimi gibi hukuki para statüsü kazandığı anlamına gelmez.

Bu ayrım önemlidir. Çünkü bir varlığın ekonomik değere sahip olması ile hukuken para sayılması aynı şey değildir. Kripto varlıkların piyasada değer taşıması, onların elektronik para veya resmî para olarak kabul edilmesi sonucunu doğurmaz.

7518 sayılı Kanun’un kripto varlık tanımı da bu ayrımı desteklemektedir. Kanun, kripto varlıkları “değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıklar” olarak ele almaktadır. Bu yaklaşım, kripto varlıkların değer taşıyabileceğini kabul etmekte; ancak onları doğrudan para veya elektronik para olarak nitelendirmemektedir.

Elektronik Para Kripto Varlıkları Kavramı

7518 sayılı Kanun’un metninde “elektronik para kripto varlıkları” şeklinde açık bir tanım yer almamaktadır. Buna karşılık Kanun’un genel gerekçesinde bu kavrama işaret edilmiştir. Genel gerekçede elektronik para kripto varlıkları, elektronik ödeme amacıyla tasarlanan kripto varlıklar olarak ele alınmaktadır.

Bu ifade, Türk kanun koyucusunun kripto varlıkların ödeme işlevi görebilecek türlerini dikkate aldığını göstermektedir. Ancak bu, her ödeme işlevi gören kripto varlığın elektronik para sayılacağı anlamına gelmez.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Bir kripto varlığın ödeme amacıyla tasarlanmış olması, onun otomatik olarak 6493 sayılı Kanun anlamında elektronik para olduğu sonucunu doğurmaz. Elektronik para statüsü için kanuni şartların ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Elektronik Para ile Elektronik Para Kripto Varlıkları Arasındaki Fark

Elektronik para ile elektronik para kripto varlıkları arasındaki temel fark, hukuki statü ve ihraç rejiminde ortaya çıkar.

Elektronik para, 6493 sayılı Kanun kapsamında düzenlenen ve yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından ihraç edilebilen bir değerdir. Bu faaliyetin yürütülebilmesi için kanuni şartların sağlanması, ilgili idari otoritelerin denetim ve gözetim rejimine uyulması gerekir.

Elektronik para kripto varlıkları ise Kanun’un genel gerekçesinde ödeme amacıyla tasarlanan kripto varlıklar olarak ifade edilmektedir. Ancak bunların hukuki rejimi, Kanun metninde ayrıntılı biçimde düzenlenmiş değildir. Bu nedenle bu kavram, Türk hukukunda ileride daha fazla açıklığa kavuşturulması gereken alanlardan biridir.

Ödeme Amacı Tek Başına Yeterli Değildir

Bir kripto varlığın ödeme amacıyla kullanılması veya teknik olarak transfer edilebilir olması, onun elektronik para olarak kabul edilmesi için yeterli değildir. Elektronik para hukukunda önemli olan, bu değerin fon karşılığında ihraç edilip edilmediği, ihraç eden kuruluşun hukuki statüsü, fonların korunması, ödeme işlemlerinde kullanımı ve kabul edilebilirliği gibi unsurlardır.

Kripto varlıklar ise çoğu zaman merkezi olmayan ağlar üzerinde çalışır. İhraççı, rezerv yapısı, değer istikrarı, ödeme fonksiyonu ve kullanıcı hakları bakımından farklı modeller ortaya çıkabilir. Bu nedenle kripto varlıkların ödeme işlevi, elektronik para hukuku bakımından tek başına belirleyici değildir.

Bu ayrım, özellikle ödeme hizmetleri, elektronik para kuruluşları ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları bakımından uygulamada önem taşıyacaktır.

Elektronik Para Kuruluşları ve Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıları

Türk hukukunda elektronik para kuruluşları ile kripto varlık hizmet sağlayıcıları farklı hukuki rejimlere tabidir. Elektronik para kuruluşları, 6493 sayılı Kanun kapsamında ödeme hizmetleri ve elektronik para ihracı bakımından düzenlenmektedir. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları ise 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında, 7518 sayılı Kanun değişiklikleriyle düzenleme alanına alınmıştır.

Bu nedenle bir kuruluşun elektronik para kuruluşu olması, otomatik olarak kripto varlık hizmet sağlayıcısı olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde, bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının faaliyetleri de doğrudan elektronik para kuruluşu faaliyeti olarak değerlendirilemez.

Ancak teknolojik gelişmeler nedeniyle bu iki alanın temas ettiği durumlar artabilir. Özellikle ödeme işlevi gören kripto varlıklar, stabil kripto varlıklar ve dijital cüzdan hizmetleri bakımından elektronik para hukuku ile kripto varlık hukuku arasında yeni tartışmalar ortaya çıkabilir.

Türk Hukukunda Gelecekteki Düzenleme İhtiyacı

Elektronik para kripto varlıkları, Türk hukukunda daha açık ve ayrıntılı düzenlemeye ihtiyaç duyulan alanlardan biridir. Kanun’un genel gerekçesinde bu kavrama yer verilmiş olması önemlidir; ancak kavramın Kanun metninde ayrıntılı şekilde tanımlanmamış olması, uygulamada bazı belirsizliklere yol açabilir.

Özellikle şu soruların ileride daha açık cevaplara ihtiyaç duyacağı söylenebilir:

Elektronik ödeme amacıyla tasarlanan hangi kripto varlıklar özel düzenlemeye tabi olacaktır?

Bir kripto varlığın elektronik para sayılması için hangi şartlar aranacaktır?

Kripto varlık hizmet sağlayıcıları ödeme hizmeti sunabilecek midir?

Elektronik para kuruluşları kripto varlık alanında faaliyet gösterebilecek midir?

Stabil kripto varlıklar elektronik para hukuku ile nasıl ilişkilendirilecektir?

Müşteri fonlarının ve kripto varlıkların korunması hangi rejime tabi olacaktır?

Bu sorular, ödeme hizmetleri hukuku ile kripto varlık hukuku arasındaki sınırın daha net belirlenmesi gerektiğini göstermektedir.

Sonuç

Elektronik para kripto varlıkları, Türk hukukunda elektronik para hukuku ile kripto varlık hukuku arasındaki kesişim alanlarından biridir. 7518 sayılı Kanun metninde bu kavram ayrıntılı şekilde düzenlenmemiş olsa da, Kanun’un genel gerekçesinde elektronik ödeme amacıyla tasarlanan kripto varlıklara işaret edilmesi dikkat çekicidir.

Türk hukukunda elektronik para, 6493 sayılı Kanun kapsamında düzenlenen ayrı bir hukuki kategoridir. Kripto varlıklar ise 7518 sayılı Kanun ile sermaye piyasası hukuku alanında tanımlanmış ve düzenleme kapsamına alınmıştır. Bu nedenle her kripto varlığın elektronik para olarak değerlendirilmesi mümkün değildir.

Bir kripto varlığın ödeme amacıyla kullanılması, onun elektronik para sayılması için tek başına yeterli değildir. Hukuki nitelendirme yapılırken ihraç şekli, fon karşılığı, ödeme fonksiyonu, ihraç eden kuruluşun niteliği, kullanıcı hakları ve düzenleyici izinler birlikte değerlendirilmelidir.

Önümüzdeki dönemde elektronik para kuruluşları, kripto varlık hizmet sağlayıcıları ve ödeme işlevi gören kripto varlıklar arasındaki hukuki sınırların daha ayrıntılı düzenlemelerle netleşmesi beklenebilir.