Rus Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Tenfizi: Mütekabiliyet ve Güncel Yargıtay Kararları

Yazar: Gökhan Cindemir

Rusya Federasyonu mahkemelerinin hukuk ve ticaret uyuşmazlıklarında verdiği ilamların Türkiye’de tenfizi hukuken mümkündür. Ancak sonuç, her dosyada MÖHUK’taki şartların ve özellikle karşılıklılığın nasıl ispatlandığına bağlıdır. MÖHUK m. 50–54 uyarınca yabancı ilamın verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş olması ve m. 54/1-a’daki karşılıklılık şartının üç yoldan biriyle sağlanması gerekir: karşılıklılık esasına dayalı anlaşma, yabancı ülkedeki kanun hükmü veya fiilî uygulama.

Rusya mahkeme ilamları için anlaşma yolu bulunuyor mu?

Türkiye ile Rusya arasında yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizini düzenleyen ikili veya çok taraflı bir anlaşma bulunmadığı yönündeki Adalet Bakanlığı yazısı, akdî mütekabiliyetin mevcut olmadığını gösterir. Bu, Rus ilamlarının tenfiz edilemeyeceği anlamına gelmez. Kanuni veya fiilî mütekabiliyet dosyada ortaya konulmalıdır.

“Арбитражный суд” özel tahkim değildir

Rusya’daki Арбитражный суд, ticari uyuşmazlıklara bakan devlet mahkemesidir. “Arbitrazh” kelimesinin tahkim çağrışımı, bu mahkemenin kararını özel hakem kararı hâline getirmez. ICAC/MKAS gibi bir tahkim kurumunun kararı ise ayrı tenfiz rejimine tabidir.

Yargıtay kararları ne söylüyor?

Yargıtay 11. HD, 10.09.2025, E.2025/564, K.2025/5247 dosyasında Saint Petersburg Leningrad Ticaret Mahkemesinin deniz taşımacılığı alacağına ilişkin 02.09.2021 tarihli kararı incelendi. İlk derece mahkemesi fiilî mütekabiliyet bulunduğunu kabul etmiş, BAM başvuruyu reddetmişti. 11. Hukuk Dairesi diğer temyiz itirazlarını reddetti; yalnız nispi harç yerine maktu harç uygulanması için hükmü düzelterek onadı. Bu, Rus ticaret mahkemesi ilamının tenfiz edildiği somut bir örnektir; karşılıklılığı tüm dosyalar için kesin biçimde çözen genel bir kural olarak okunmamalıdır.

Yargıtay 6. HD, 24.02.2025, E.2024/127, K.2025/680 ise fiilî mütekabiliyetin ispatını daha sıkı ele aldı. Türkiye’de Rus ilamlarının tenfiz edilmiş olması tek başına, Rusya’da Türk ilamlarının tenfiz edildiğini kanıtlamaya yeterli görülmedi. Fiilî uygulama yeterli delille gösterilemiyorsa Rus tenfiz mevzuatının yeminli tercümesi ve üniversitenin ilgili kürsüsünden seçilecek bilirkişilerce denetlenebilir bir inceleme yapılması gerekebilir. Aynı dosya grubundaki E.2023/4469, K.2025/679 kararı da bu ispat sorununa ilişkindir.

Yargıtay 6. HD, 13.04.2023, E.2023/1528, K.2023/1414 Moskova Bölge Arbitraj (Ticaret) Mahkemesinin ticari alacak ilamının tenfizini onamıştı. Yargıtay 2. HD, 29.11.2023, E.2022/7551, K.2023/5740 ise Moskova mahkemesinin mal rejiminin tasfiyesine ilişkin kararını onadı. Sonraki 6. HD kararlarıyla birlikte okunduğunda, içtihatların dosya ve daire bazında değerlendirilmesi gerektiği görülür.

Kesinleşme, tebligat ve başvuru belgeleri

Karşılıklılık tek başına yeterli değildir. MÖHUK m. 53 uyarınca ilamın usulen onanmış aslı veya onaylı örneği, Rus hukukuna göre kesinleştiğini gösteren resmî belge ve onaylı Türkçe tercümeleri sunulmalıdır. Yargıtay, yalnız “yürürlüğe girdi” kaydını kesinleşme belgesi saymamış; Rus usul hukukuna göre tebligatın da belgelenmesini aramıştır. Yargıtay 11. HD, 04.10.2011, E.2011/8672, K.2011/12200.

Kararın gıyapta verilmiş olması tek başına tenfiz engeli değildir. Önemli olan, davalının Rus hukukuna göre usulüne uygun çağrılıp çağrılmadığı ve savunma imkânı bulup bulmadığıdır. Tebligat kaydı, kesinleşme belgesi ve ilamın onaylı tercümesi başvuru dosyasının temel parçalarıdır.

Mahkeme ilamı ve hakem kararı farklı rejimlere tabidir

Yabancı mahkeme ilamının tenfizi MÖHUK m. 50–54’e; hakem kararının tenfizi ise New York Sözleşmesi ve MÖHUK m. 60–63’e tabidir. Örneğin Yargıtay 11. HD, E.2025/5608, K.2026/1993 bir hakem kararı dosyasıdır; Rus devlet mahkemesi ilamlarına ilişkin karşılıklılık tartışmasının emsali olarak gösterilmemelidir. Rusya ile ilgili hakem kararı örneklerinden biri de Yargıtay 11. HD, E.2022/946, K.2023/4365 kararıdır.

Sonuç

Rus mahkeme ilamlarının Türkiye’de tenfizi kapalı değildir; ancak Rusya ile anlaşmaya dayalı karşılıklılık yolu bulunmadığından, kanuni veya fiilî mütekabiliyetin dosyada ispatı önem taşır. 11. HD’nin 2025 tarihli onaması somut bir kabul örneği sunarken, 6. HD’nin 2025 tarihli bozması özellikle Rusya’da Türk kararlarının tenfiz edildiğine ilişkin delilin ve kanuni mütekabiliyet incelemesinin önemini gösterir. Kesinleşme ve Rus hukukuna uygun tebligat belgeleri ayrıca tamamlanmalıdır.