Avusturya Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi: Sözleşme, Karşılıklılık ve Yargıtay Uygulaması

Avusturya mahkemelerinden alınan bir kararın Türkiye’de icra edilebilmesi, Türk mahkemesince tenfiz kararı verilmesine bağlıdır. Türkiye ile Avusturya arasındaki ikili sözleşme, karşılıklılık şartı bakımından temel dayanaklardan biridir. Ancak sözleşmenin bulunması, her kararın otomatik olarak tenfiz edileceği anlamına gelmez; kararın tarihi, türü ve kanunda aranan diğer koşullar ayrıca incelenir.

Türkiye–Avusturya sözleşmesi ve yürürlük tarihi

Türkiye Cumhuriyeti ile Avusturya Cumhuriyeti Arasında Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Hakkında 23 Mayıs 1989 tarihli Sözleşme, hukuki ve ticari konulardaki mahkeme kararlarını kapsar. Sözleşme, 8 Mayıs 1991 tarihli ve 3727 sayılı Kanun’la onaylanmış ve 23 Eylül 1991 tarihli, 21000 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Adalet Bakanlığının kayıtlarına göre Sözleşme 1 Kasım 1992’de yürürlüğe girmiştir. Sözleşme’nin 17. maddesi, hükümlerinin yürürlüğe girişinden sonra verilen kararlar için uygulanacağını düzenler. Bu nedenle kararın tarihi, uygulanacak uluslararası düzenlemenin belirlenmesinde önem taşır.

Sözleşmenin tam metni · Adalet Bakanlığı – Hukuk İstinabe

Sözleşme, kapsamındaki kararların diğer ülkede tanınması ve tenfizi için özel bir hukuki çerçeve kurar. MÖHUK m. 54/1-a’da düzenlenen karşılıklılık şartı bakımından bu ikili düzenleme, akdî karşılıklılığın dayanağıdır. Bununla birlikte kararın Sözleşme’nin kapsamına girmesi, kesinleşmiş ve icra edilebilir olması ve diğer tenfiz şartlarını taşıması gerekir.

Yargıtay kararlarında Avusturya ilamları

Yargıtay’ın ticari uyuşmazlıklara ilişkin kararları, Avusturya mahkemelerince verilen para alacağı hükümlerinin tenfiz edilebildiğini gösteren örnekler içerir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 25.10.2022, E. 2021/1832, K. 2022/7401

Steyr mahkemesinin yakıt alacağına ilişkin kararının incelendiği dosyada, BAM Avusturya ile Türkiye arasında mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin sözleşme ile karşılıklılık esasının bulunduğunu kabul etmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, BAM kararını onamıştır. Karar metni

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 31.05.2023, E. 2022/6677, K. 2023/3391

Bu dosya, Steyr Bölge Mahkemesinin 270.987,87 Euro tutarındaki ticari alacak kararına ilişkindir. Önceki bozma, Avusturya’da yargılamanın yenilenmesi başvurusu yapıldığı için kararın kesinleşip kesinleşmediğinin araştırılmasına yöneliktir. Kesinleşme ve icra edilebilirlik durumu açıklığa kavuşturulduktan sonra Yargıtay tenfiz hükmünü harç yönünden düzelterek onamıştır. Bu karar, karşılıklılık engelinden ziyade yabancı kararın kesinleşmesinin somut belgelerle ortaya konulmasının önemini gösterir. Karar metni

Aile hukuku uyuşmazlıkları

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 04.05.2023 tarihli, E. 2023/1377, K. 2023/2153 sayılı kararı mal paylaşımı ve tazminat niteliğindeki bir karara ilişkindir. Aynı tarihli, E. 2022/10349, K. 2023/2205 sayılı karar ise çocuk nafakasının tenfizine ilişkindir. Her iki dosyada da alt derece mahkemelerince Avusturya ile Türkiye arasında karşılıklılığa dayanan anlaşma bulunduğu kabul edilmiş ve bu tespit tenfize engel görülmemiştir. 2023/2153 K. sayılı karar · 2023/2205 K. sayılı karar

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 03.02.2010 tarihli, E. 2009/11199, K. 2010/1610 sayılı kararı da 1989 Sözleşmesi’nin yürürlükte olduğuna değinir. Bununla birlikte uyuşmazlık bir boşanma kararının tanınmasına ilişkindir. Tanımada MÖHUK m. 54/1-a’daki karşılıklılık şartı aranmadığından, bu karar Sözleşme’nin varlığına ilişkin destekleyici bir atıf olarak okunmalı; tenfiz şartlarının tümünün incelendiği bir karar gibi sunulmamalıdır. Karar metni

Karşılıklılığın dışında incelenen koşullar

İkili sözleşme ve MÖHUK hükümleri birlikte değerlendirilir. Somut dosyaya göre, özellikle kararın ilgili ülkede kesinleşmiş ve icra edilebilir olması, kararı veren mahkemenin milletlerarası yetkisi, Türk kamu düzenine açık aykırılık bulunmaması ve davalının usulüne uygun biçimde haberdar edilerek savunma imkânına sahip olması incelenir. Ayrıca kararın sözleşmenin konu ve zaman bakımından kapsamına girip girmediği belirlenmelidir.

Örneğin 2023 tarihli Steyr dosyasında ilk bozma kesinleşme ve yargılamanın yenilenmesi ihtimaline ilişkindir. Bu durum netleştikten sonra tenfiz kabul edilmiş, yalnızca harç hesabı düzeltilmiştir. Böylece akdî karşılıklılığın yanı sıra kararın icra edilebilirliğinin de dosyada gösterilmesi gerektiği ortaya çıkar.

Sonuç

Avusturya mahkeme kararlarının Türkiye’de tenfizi, özellikle 23 Mayıs 1989 tarihli ikili Sözleşme kapsamında mümkündür. Yargıtay kararları ticari alacak, mal rejimi ve nafaka uyuşmazlıklarında bu yolu destekleyen örnekler sunmaktadır. Ancak sonuç her dosyada kararın tarihine ve kapsamına, kesinleşmesine, tebligata ve diğer tenfiz koşullarına göre belirlenir.

Tahkim kararları bu değerlendirmeden ayrıdır. VIAC veya başka bir tahkim merciinin kararı, yabancı mahkeme ilamı değildir ve farklı bir hukuki rejime tabidir.

Yazar hakkında

Av. Dr. Gökhan Cindemir, uluslararası ticaret hukuku alanında doktora derecesine sahiptir. Çalışmaları milletlerarası özel hukuk, sınır ötesi ticari uyuşmazlıklar ve yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de tanınması ve tenfizi konularına odaklanır.