Yüksek katlı binaların, sitelerin, iş merkezlerinin ve toplu yaşam alanlarının artmasıyla birlikte asansör kullanımı günlük hayatın vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Ancak asansörler, düzenli bakım ve denetime tabi tutulmadığında ciddi yaralanmalara, kalıcı sakatlıklara ve hatta ölüme yol açabilecek riskli teknik sistemlerdir.

Asansör kazaları yalnızca teknik bir arıza meselesi değildir. Kazanın meydana gelmesinde bakım eksikliği, periyodik kontrol ihmali, bina yönetiminin gerekli tedbirleri almaması, bakım firmasının yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya iş güvenliği kurallarına aykırılık bulunabilir. Bu nedenle asansör kazaları sonucunda maddi ve manevi tazminat talepleri gündeme gelebilir.

1. Asansör Kazalarında Hukuki Sorumluluk

Asansörler, bağlı oldukları binanın kullanımına hizmet eden yapı unsurlarıdır. Bu nedenle asansör kazalarında öncelikle bina malikinin, bina yönetiminin, site yönetiminin, bina sorumlusunun ve bakım firmasının yükümlülükleri incelenir.

Türk Borçlar Kanunu’nda yapı malikinin sorumluluğu düzenlenmiştir. Buna göre bir binanın veya yapı eserinin yapımındaki bozukluklardan ya da bakımındaki eksikliklerden doğan zararlardan yapı maliki sorumlu tutulabilir. Asansörün güvenli şekilde işletilmemesi, gerekli bakımın yaptırılmaması veya tehlikeli durumların giderilmemesi halinde bu sorumluluk tazminat davasına konu olabilir.

Apartman veya site yönetimi de asansörün güvenli kullanımını sağlamakla yükümlüdür. Yönetimin bakım firmasıyla sözleşme yapmış olması tek başına her durumda sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Yönetimin, bakımın gerçekten yapılıp yapılmadığını, periyodik kontrollerin gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini ve asansörün güvenli kullanıma uygun olup olmadığını takip etmesi gerekir.

2. Asansör Bakım Firmasının Sorumluluğu

Asansör bakım firmaları, teknik bilgi ve uzmanlık gerektiren bir hizmet sunar. Bu nedenle bakım firmasının yalnızca rutin kontrol yapması yeterli değildir. Asansörde güvenliği tehlikeye düşüren bir eksiklik varsa bunun tespit edilmesi, kayıt altına alınması ve bina yönetimine bildirilmesi gerekir.

Bakım firmasının ihmali, eksik kontrolü, hatalı müdahalesi veya gerekli uyarıları yapmaması kazaya sebep olmuşsa, zarar gören kişi bakım firmasına karşı da tazminat talebinde bulunabilir. Bu tür davalarda bakım sözleşmeleri, servis formları, bakım kayıtları ve periyodik kontrol raporları önemli delil niteliği taşır.

3. Asansör Kazalarında Talep Edilebilecek Tazminatlar

Asansör kazası sonucunda yaralanan kişi, olayın niteliğine göre maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Kazanın ölümle sonuçlanması halinde ise ölen kişinin yakınları bakımından destekten yoksun kalma tazminatı gündeme gelir.

Maddi Tazminat

Maddi tazminat kapsamında mağdurun uğradığı ekonomik zararlar talep edilir. Bunlar arasında tedavi giderleri, ameliyat masrafları, hastane giderleri, ilaç ve fizik tedavi masrafları, geçici iş göremezlik zararı, kalıcı maluliyet nedeniyle çalışma gücü kaybı, bakıcı gideri ve kazanç kaybı yer alabilir.

Kaza sonucunda mağdurun mesleğini eskisi gibi yapamaması, çalışma kapasitesinin azalması veya ekonomik geleceğinin olumsuz etkilenmesi halinde tazminat miktarı buna göre belirlenir.

Manevi Tazminat

Asansör kazası nedeniyle kişinin beden bütünlüğünün zarar görmesi, ağır acı çekmesi, psikolojik olarak etkilenmesi veya yaşam kalitesinin düşmesi halinde manevi tazminat talep edilebilir.

Manevi tazminatın miktarı belirlenirken kazanın ağırlığı, yaralanmanın derecesi, kalıcı iz veya sakatlık olup olmadığı, tarafların kusur durumu ve olayın mağdur üzerindeki etkisi dikkate alınır.

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

Asansör kazasının ölümle sonuçlanması halinde, ölen kişinin desteğinden yoksun kalan yakınları destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Bu tazminat, ölen kişinin sağlığında destek olduğu veya ileride destek olması beklenen kişilerin uğradığı ekonomik kaybı karşılamaya yöneliktir.

Ayrıca cenaze giderleri ve ölüm nedeniyle ortaya çıkan diğer zorunlu masraflar da talep edilebilir.

4. Asansör Kazalarında Delillerin Önemi

Asansör kazalarında tazminat talebinin sağlıklı şekilde yürütülebilmesi için delillerin doğru şekilde toplanması gerekir. Kazadan sonra olayın nasıl meydana geldiği, asansörün teknik durumu, bakım geçmişi ve sorumluların yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği araştırılır.

Bu kapsamda özellikle şu belgeler önemlidir:

• Olay yeri tutanağı,
• Polis veya savcılık kayıtları,
• Hastane raporları,
• Adli muayene raporu,
• Maluliyet raporu,
• Geçici iş göremezlik raporu,
• Asansör bakım sözleşmesi,
• Aylık bakım formları,
• Periyodik kontrol raporları,
• Asansör etiket bilgileri,
• Kamera kayıtları,
• Tanık beyanları,
• Ceza dosyasındaki bilirkişi raporları.

Bu belgeler hem kusur oranının belirlenmesi hem de tazminat miktarının hesaplanması bakımından önemlidir.

5. İnşaat Halindeki Binalarda Asansör Kazaları

Asansör kazası inşaat halinde bulunan bir binada meydana gelmişse sorumluluk ilişkisi daha farklı değerlendirilebilir. Bu durumda yapı sahibi, müteahhit, alt yüklenici, şantiye sorumluları, işveren ve iş güvenliği uzmanı bakımından ayrı ayrı inceleme yapılması gerekebilir.

Kazaya uğrayan kişi işçi ise olay iş kazası niteliği taşıyabilir. Bu durumda işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, SGK süreci, kusur raporları ve iş kazasından kaynaklanan tazminat talepleri birlikte değerlendirilmelidir.

İş kazası niteliğindeki asansör kazalarında yalnızca genel tazminat hükümleri değil, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı da önem taşır. İşverenin gerekli eğitimleri verip vermediği, güvenlik önlemlerini alıp almadığı ve riskli çalışma ortamını engelleyip engellemediği ayrıca incelenir.

6. Ceza Davasının Tazminat Davasına Etkisi

Asansör kazası sonucunda yaralanma veya ölüm meydana gelmişse, sorumlular hakkında ceza soruşturması başlatılabilir. Ceza dosyasında alınan bilirkişi raporları, kusur değerlendirmeleri ve teknik incelemeler tazminat davası bakımından da önem taşır.

Bununla birlikte tazminat davasında hukuk mahkemesi, zararın kapsamını ve tazminat miktarını ayrıca değerlendirir. Ceza dosyasında yapılan tespitler önemli delil niteliğinde olsa da, maddi ve manevi tazminat hesabı hukuk davası içinde ayrıca ele alınır.

Bu nedenle asansör kazalarında ceza soruşturması ile tazminat sürecinin birlikte takip edilmesi çoğu zaman mağdur açısından önemlidir.

7. Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?

Asansör kazası nedeniyle talep edilecek tazminat miktarı her olayın özelliklerine göre belirlenir. Yaralanmanın ağırlığı, kalıcı sakatlık olup olmadığı, mağdurun yaşı, geliri, mesleği, çalışma gücü kaybı, iyileşme süresi ve kusur oranı hesaplamada dikkate alınır.

Kalıcı maluliyet varsa maluliyet oranı tazminat hesabında belirleyici unsurlardan biridir. Geçici iş göremezlik halinde ise mağdurun çalışamadığı süre boyunca uğradığı gelir kaybı talep edilebilir.

Ölüm halinde ise destekten yoksun kalan kişilerin yaşı, gelir durumu, destek ilişkisi ve ölen kişinin ekonomik katkısı dikkate alınarak hesaplama yapılır.

8. Yargıtay Kararı ve Emsal İçtihat

Asansör kazalarına ilişkin Yargıtay kararlarında, bina yönetimi ve bakım firmalarının sorumluluğu üzerinde önemle durulmaktadır. Özellikle asansörün eski, tehlikeli veya bakımsız olduğunun bilinmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmaması sorumluluk doğurabilmektedir.

T.C. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi
E. 2011/6669, K. 2011/8407, T. 14.07.2011

Özet: Davalı site yönetim kurulu, asansör bakım firmasıyla sözleşme yapmış; ancak asansörlerin eski ve tehlikeli olduğunu bildikleri halde gerekli bakım ve güvenlik önlemlerini yeterli şekilde sağlamamıştır. Bu nedenle asansör düşmesi sonucu meydana gelen ölüm olayında site yönetimi ve bakım firması kusurlu bulunmuş, tazminat sorumluluğu gündeme gelmiştir.

Bu karar, asansör kazalarında yalnızca bakım firmasıyla sözleşme yapılmasının yeterli olmayabileceğini göstermektedir. Yönetimin, asansörün güvenli şekilde kullanılmasını sağlama ve bilinen riskleri ortadan kaldırma yükümlülüğü devam eder.

Sonuç

Asansör kazaları, bina malikleri, apartman ve site yönetimleri, bina sorumluları, bakım firmaları, müteahhitler ve işverenler açısından ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir. Kazanın meydana gelmesinde bakım eksikliği, periyodik kontrol ihmali, teknik arıza, güvenlik önlemlerinin alınmaması veya bilinen tehlikelerin giderilmemesi etkili olmuşsa, zarar gören kişiler tazminat talep edebilir.

Asansör kazası nedeniyle açılacak tazminat davalarında olayın teknik yönü, bakım geçmişi, ceza dosyası, kusur oranı, maluliyet durumu ve zarar kalemleri birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle asansör kazası sonrasında delillerin korunması, raporların alınması ve hukuki sürecin dikkatli yürütülmesi hak kaybı yaşanmaması bakımından büyük önem taşır.