Almanya Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi: Mütekabiliyet ve Yargıtay Kararları

Almanya’da verilen mahkeme kararlarının Türkiye’de hüküm ve sonuç doğurması için kararın niteliğine göre tanıma veya tenfiz yoluna başvurulur. Tanıma, yabancı kararın kesin hüküm etkisinin Türkiye’de kabul edilmesini; tenfiz ise kararın Türkiye’de icra edilebilir hâle gelmesini sağlar. Tenfiz talebinde 5718 sayılı MÖHUK’un 54. maddesindeki koşulların her biri somut karar bakımından değerlendirilir.

Tenfizde mütekabiliyet koşulu

MÖHUK m. 54/1-a uyarınca, yabancı mahkeme kararının tenfizi için Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında mütekabiliyet bulunmalıdır. Mütekabiliyet bir milletlerarası antlaşmadan, kanun hükmünden veya fiilî uygulamadan kaynaklanabilir. Dolayısıyla değerlendirme, yalnızca iki devlet arasında genel bir tenfiz sözleşmesi bulunup bulunmadığına indirgenemez; ilgili hukuk düzenindeki kurallar ve uygulama da dikkate alınır.

Tanıma ile tenfiz bu noktada ayrılır: MÖHUK m. 58 kapsamında tanıma için m. 54/1-a’daki mütekabiliyet koşulu aranmaz. Almanya ile Türkiye arasında 1929’da imzalanan adlî münasebetlere ilişkin düzenlemenin kapsamı da dikkatle belirlenmelidir. Bu düzenleme, yabancı mahkeme kararlarının tümünün tenfizini sağlayan genel bir ikili tenfiz sözleşmesi gibi sunulmamalıdır. Nuray Ekşi, Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi, 2. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul, 2020, s. 462–463’te 1929 tarihli düzenlemeyi ve kapsamındaki konuları ele almaktadır.

Yargıtay kararlarında Almanya ile mütekabiliyet

Yargıtay (Kapatılan) 19. Hukuk Dairesinin 11.04.2013 tarihli, 2013/1721 E., 2013/6597 K. sayılı kararında, Hagel Eyalet Mahkemesinin alacak ilamının tenfizi incelenmiştir. İlk derece mahkemesi Almanya ile karşılıklılık bulunduğu ve tenfiz şartlarının oluştuğu gerekçesiyle talebi kabul etmiş; Daire temyiz itirazlarını reddederek hükmü usul ve kanuna uygun bulmuştur. Böylece somut dosyadaki mütekabiliyet tespiti bozulmamıştır. Kararın tam metni.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 05.06.2023 tarihli, 2023/117 E., 2023/1766 K. sayılı kararı da Alman alacak ilamına ilişkindir. Darmstadt Asliye Hukuk Mahkemesinin 29 O 64/20 sayılı dosyasındaki 50.095 Euro tutarlı kararın tenfizinde, alt derece mahkemeleri Almanya ile ilgili karşılıklılık bulunduğunu kabul etmiş; Yargıtay MÖHUK m. 54 koşullarının oluştuğu sonucuyla BAM kararını onamıştır. Kararın değerlendirmesinde tebligat, savunma hakkı ve kamu düzeni gibi diğer tenfiz koşulları da önem taşımaktadır. Kararın tam metni.

Aile hukuku dosyalarında da benzer tespitlere rastlanır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 04.05.2023 tarihli, 2022/11402 E., 2023/2199 K. sayılı kararında, ilk derece mahkemesinin Türkiye ile Almanya arasında hukuki ve fiilî mütekabiliyet bulunduğu yönündeki kabulü tenfiz sonucunu ortadan kaldırmamıştır. Yargıtay bozması vekâlet ücretinin miktarına ilişkindir. Kararın tam metni.

Aynı Dairenin 04.04.2024 tarihli, 2023/9905 E., 2024/2436 K. sayılı dosyasında da alt derece mahkemelerinin Almanya ile tenfizi mümkün kılan karşılıklılık bulunduğu yönündeki tespiti mütekabiliyet bakımından bozulmamıştır. Bozma, milletlerarası yetkiye ilişkin inceleme nedeniyle verilmiştir; kararın kapsamı bu ayrım gözetilerek okunmalıdır. Kararın tam metni.

Başvuruda ayrıca incelenmesi gereken koşullar

Bu kararlar, Almanya ile mütekabiliyetin tenfiz incelemelerinde kabul edildiğini gösteren örneklerdir; her Alman kararının otomatik olarak tenfiz edileceği anlamına gelmez. MÖHUK m. 54’teki diğer koşullar, özellikle kararın kesinleşmesi, yabancı mahkemenin yetkisi, davalının usulüne uygun biçimde davadan haberdar edilmesi ve savunma imkânı bulması ile Türk kamu düzenine açık aykırılık bulunmaması dosya özelinde incelenir. Başvuruya kararın usulüne uygun onaylı ve Türkçe tercümeli örneği ile kesinleşme ve tebligat belgelerinin eklenmesi önem taşır.

Yazar – Av. Dr. Gökhan Cindemir
İstanbul Barosu’na kayıtlı avukat olan Gökhan Cindemir, 2008’den bu yana avukatlık yapmaktadır. Uluslararası ticaret hukuku alanında doktora derecesine sahiptir.